KRİPTO PARA NEDİR? NASIL ORTAYA ÇIKTI?

Kripto para, takas işlemlerinde kullanılabilen, tamamen dijital, şifrelenmiş, sanal para birimi. Kimilerine göreyse geleceğin para birimi.

Günümüzde kripto para birimleri pek çok kişi tarafından duyulmuş, devlet başkanlarından dev şirketlere kadar herkesin çok fazla dikkatini çekmiş durumda olan bilinmeyeni çok olan bir olgudur. Takas işlemlerini doğrulamak ve güvenli şekilde gerçekleştirmek için kriptografi kullanılır. Herhangi bir fiziksel karşılığa sahip değildir.

Aslen banka kartları ve kredi kartlar ile harcanılan ve aktarılan paralar da sanal paralardır, çünkü bu işlemler sonucunda sadece sistem verilerinde değişiklik meydana gelir. Kripto paralar da aynı mantıkta çalışma prensibine sahip. Ancak herhangi bir otorite ya da hükümet tarafından yönetilmeyen, yani merkezileştirilmemiş (decentralized) bir sistem mevcut, bu da sistemin daha güvenli olmasını sağlıyor.

Kripto Paralar Nasıl Ortaya Çıktı?

Kısaca tarif etmek gerekirse kripto para, hiçbir merkeze bağlı olmayan ve çok farkı ağlardan birbirine bağlı bir zincir halinde üretilip transfer edilen bir para türüdür. 2009 yılında ortaya çıkan ve Satoshi Nakamoto takma adlı biri tarafından geliştirilen Bitcoin, devlet müdahalesi olmadan kolay ve hızlı şekilde transfer edilebilmesiyle büyük ilgi topladı. Böylece, banka prosedürleri olmadan kolayca transfer işlemi yapmak mümkün oldu.

Altcoin’lerin ortaya çıkışı

·     İlk çıkan kripto para Bitcoin’dir. Ancak sonrasında birçok farklı kripto para birimi de kullanıma sunuldu. Bitcoin’den sonra çıkan bu kripto paraların tamamı altcoin olarak tanımlanıyor.

·     Bitcoin’den sonra kullanıma açılan kripto para Litecoin, Bitcoin’den esinlenerek geliştirilen ilk altcoin olarak bilinir. Tıpkı Bitcoin gibi merkezi yoktur ama ondan farklı olarak ödeme sistemi bulunmamaktadır.

·      Altcoinnitelikli önemli kripto paralardan bir diğeri olan Dash ise 2014 yılında piyasaya sürüldü. Bu kripto para, transferlerde sağladığı yüksek gizlilik sayesinde, kullanıma sunulduğu ilk dönemlerde yoğun ilgi gördü.

·     Bitcoin’le benzerlikleri bulunan Ethereum, 2015’te piyasaya sürüldü. Vitalik Buterin tarafından geliştirilen bir proje olan Ethereum, Bitcoin’e rakip olmaya aday olarak değerlendiriliyor.
 

·      Hızlı yapısıyla günümüzde birçok platform tarafından kullanılan kripto para Ripple, transfer ücretinin de oldukça düşük olması nedeniyle de avantajlı bir altcoin türüdür.

Neden 2000 ‘den fazla kripto para var?

Kripto paraların çok fazla türde olmasının sebebi, her kripto para biriminin farklı hızda işlemesi ve her altcoinin başka bir nitelikle öne çıkmasından kaynaklanır. Kripto paralar çok farklı şifreleme teknikleriyle korunmaktadır ki adı da buradan gelmektedir. Merkezi olmadan sanal alanda faaliyet gösteren kripto paralar, ilk çıkış yılarında beklenen değeri göremese de günümüzde birçok yatırımcı tarafından ilgi gören bir varlık olarak karşımıza çıkmaktadır. Kripto paraların değeri ise ülke ekonomisiyle ilişkilendirilemez. Çünkü, herhangi bir yere bağlı değildir. Peki kripto paraların değeri nasıl belirlenir? Aslında bu sorunun yanıtı çok kolay! Hayatımızın her alanında olduğu gibi arz-talep ilişkisi bu değeri belirleyen en önemli faktördür. Yani kripto paralara talep arttıkça değeri artar, talep azaldıkça değeri düşer.

Kripto para hakkında bilinmesi gerekenler neler?

·     Kripto para her ne kadar 2009’da Satoshi Nakamoto takma adlı kişinin manifestosuyla ortaya çıksa da bu konudaki çalışmaların temeli 1983 yılına kadar uzanmaktadır.

·     Kripto paranın merkezi olan paralardan pek çok farkı bulunmaktadır. Bunların kimi avantaj, kimi dezavantajdır. Ancak en büyük farkı birinin merkeze ve enflasyon politikalarına göre hareket etmesi gerekirken; diğerinin sadece arz-talep oranına göre değişim göstermesidir. Ayrıca, kripto paralar transfer işlemlerinde oldukça hızlıdır.

·     Kripto paraların en büyük dezavantajı ise yanlış transfer durumlarında belirli bir merkezi olmadığı için gönderilen tutarın geri alınamamasıdır.

·     Merkeze bağlı paralarda devletin istediği kadar para basarak enflasyonu arttırma yetkisi varken; kripto parada bu üretimin bir sınırı vardır ve 21 milyondan fazla kripto para üretilemeyecektir. Bu oldukça dikkat çekici bir noktadır.

Kripto para üretimi hakkında

·     Kripto paranın üretimi “madenciler” tarafından yapılmaktadır. Bu üretim oldukça maliyetli bir süreçtir. Öyle ki çok güçlü sistem gereksinimleri ortaya çıkar. Tüm bunların içine enerji ve işçilik maliyetleri de eklendiğinde, kripto para üretmek pek mantıklı bir iş gibi gelmeyebilir. Fakat bunu kolaylaştırmak adına, kendi para biriminizi kripto paraya dönüştürerek kripto para piyasasına girebileceğiniz dijital borsalar mevcuttur.

·     Uygun bir komisyon karşılığında siz de kripto para piyasasında varlık gösterebilirsiniz. Sanal para çeşitleri günümüzde iki bini aşmış durumdadur.

·     Kripto paranın ortaya çıktığı dönemde Satoshi Nakamoto dilediği kadar kripto para üretmesine ragmen, bu teknolojiyi kullanacak başka kimse olmadığı için ürettiği paranın bir değeri yoktu. Ancak, daha önce bu alanda araştırma yapmış bir grubun liderlerinden biri olan Hal Finney’in desteğiyle ilk Bitcoin transferi bu ikili arasında gerçekleşmiştir.

Kripto para ile ilk alışveriş

İkili arasında yapılan bu para transferinden sonra kripto paralar üretilmeye başlansa da nasıl kullanılacağı hakkında kimsenin fikri yoktu. Para üretiliyordu ama kripto para piyasasından kimsenin haberi olmadığı için kullanım alanı da yoktu. 2010 yılında bir kullanıcının bir forma verdiği ilanda, ürettiği Bitcoin’leri karşılığında pizza almak istediği yazılıydı ve bu tarihe kadar hiç gerçekleşmemiş bir şey oldu. 25 dolar değerinde pizza, 10.000 Bitcoin karşılığında satıldı. Bu tarihten sonra asıl amacına ulaşan kripto paranın ünü giderek arttı ve birçok yatırımcı bu piyasanın çerisinde yer almaya başladı.

Fakat kullanıcıların merak ettiği bir konu daha vardır ki bu da gizlilik konusuydu. Çünkü hesaplarda ad ve soyad bilgisi hiçbir şekilde yer almıyordu. IBAN benzeri bir numara ve kişilerin belirlediği şifreyle girilen dijital cüzdanlar, sahibi olan kişinin haklarını taşımıyordu. Hatta merkezi olmayan bir sistem içerisinde hak talep edilebilecek biri de yoktu. Fakat bu durum, zaten bazı protokollerle açıklanmıştı;

·     Kişinin oluşturduğu dijital cüzdanların sorumluluğu ve yaptığı transferler tamamen kişinin sorumluluğundaydı.

·      Sistem geçersiz bir hesaba yapılan transferi zaten onaylamıyordu ama sistemde kayıtlı olan bir hesaba yanlışlıkla aktardığınız kripto paraya da müdahale edemiyordu.

·     Bu sebeple yaptığınız işlemlere dikkat etmeniz gerekmekteydi.

Sistemin bu durum için önerdiği çözüm yolu ise birden fazla cüzdan oluşturmaktı. Öyle ki kişisel bilgiler görünmese de yaptığınız ve aldığınız transferler herkes tarafından görünüyordu ve bu sebeple yüklü miktarda kripto para, dolandırıcıların dikkatini çekebilir ve bu kişiler sizi ağlarına düşürebilirdi, Hâliyle onlar, hatta yüzlerce cüzdan hesabı açarak aynı cüzdandan tekrar işlem yapmama gerekliliğine vurgu yapıldı.

Kripto paraya genel bakış

Gizlilik sorunu da yukarıda işlemler sayesinde aşıldıktan sonra, “kripto para nerelerde kullanılacak” konusuna odaklanıldı. İlk başlarda bu projeden kimsenin haberi yoktu ama giderek artan taleplerle değerin yükselmesi ve karlı kazançlar getirmesiyle pek çok insan gözünü kripto paraya çevirdi.

·     Önemli yatırımcılar ile online oyun kurucuları kripto para piyasasına girdi ve aktif olarak varlık gmstermeye başladı.

·     Küresel çapta pek çok firma kripto para ile alışverişi kabul etti. Kripto paranın alışveriş hayatına girmesi de böyle oldu.

Kripto paraya dair görüşler

Kripto para hakkında farkı görüşler belirtildi ve konunun uzmanları ikiye ayrıldı:

·     İlk grup kripto paranın sağladığı gizlilik ve kimliksizliğin yasa dışı işlerde kullanıma çok uygun ve bu işleri destekleyici olduğunu ve yasaklanması gerektiğini düşündü.

·     Bir grup uzman ise kripto paranın iyi bir yatırım aracı olduğunu ve transfer sürecindeki hızlılığının ve değerinin arz-talep dengesine göre artıp azalmasının makul olduğunu belirterek diğer grubun düşüncelerine karşı çıktı.

·     Ancak çoğunluğu Orta Doğu ülkesi olan birkaç devlet dışında, kripto paralarla ilgili bir yasal düzenleme yapılmadı. Dolayısıyla kripto para ne yasaklandı ne de vergiye tabi tutuldu. 

Kripto paranın ortaya çıkış serüveni hakkına yukarıdaki bilgiler verildikten sonra, günümüzde pek çok uygulama devinin kripto para ile ödeme kabul ettiğini de söylememiz gerekir. İstediğiniz zaman istediğiniz para birimine çevirebileceğiniz kripto paraların kullanımı, dünyanın pek çok ülkesinde giderek artmakta ve yaygınlaşmaktadır.